Pandemi Sürecinde Yaşlıların Uyku Kalitesi, Beslenme Alışkanlıkları ve Depresyon Düzeylerinin Değerlendirilmesi

Evaluation of Sleep Quality, Nutritional Habits And Depression Levels of Elderly People During The Pandemic

Yazarlar

  • Büşra Özyalçın Ankara Medipol Üniversitesi/Sağlık Bilimleri Fakültesi
  • İkbal İrem Yücel Ankara Medipol Üniversitesi/Sağlık Bilimleri Enstitüsü
  • Nejla Buse Çetinöz Ankara Medipol Üniversitesi/Sağlık Bilimleri Enstitüsü
  • Fidan Cesur Ankara Medipol Üniversitesi/Sağlık Bilimleri Enstitüsü

DOI:

https://doi.org/10.51271/jashso.40

Anahtar Kelimeler:

beslenme- depresyon- pandemi- uyku kalitesi- yaşlı

Özet

Amaç: Bu çalışma, pandemi döneminde yaşlıların psikolojik durumlarını, uyku kalitelerini ve eğitim yeteneklerini değerlendirme amacıyla yapılmıştır.

Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 65 yaş ve üzeri gönüllüler katılmıştır. Araştırmacılar tarafından yapılan anket anketi formülleri yüz yüze toplandı. Ankette demografik bilgiler, antropometrik ölçümlerden boy uzunluğu (cm) ve vücut ağırlığı (kg), Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), COVID-19 Korkusu Ölçeği, REZZY Yeme Bozuklukları Ölçeği ve Mini Nütrisyonel Değerlendirme Testi (MNA) yer almaktadır.

Bulgular: Bu çalışma, 55'i erkek (%45,8) ve 65'i kadın (%54,2) olmak üzere toplam 120 kişi ile yürütülmektedir. Katılımcıların yaşı 71,8±6,81 yıldır. Beden kütle indeksi (BKİ) belirtilen erkekte 29,1±4,46 kg/m2 , kadınlarda ise 31,8±6,30 kg/m2'dir ( p=0,008). BDÖ, MNA toplam ve REZZY Yeme Bozuklukları Ölçeği sırası ile erkeklerde 12,2±7,03, 26,5±2,66 ve 0,58±0,87; 15,3±8,85, 24,4±3,06 ve 0,9±1,04 puandır (p<0,05). Kadınların %49,2'si, %23,6'sının kötü uyku kalitesine sahiptir (p=0,004). Malnütrisyon riski altında BDÖ puanları (18,6±7,4), normal nütrisyonel durumdaki BDÖ puanlarından (12,2±7,51) fazla değişir (p<0,001).

Sonuç: Pandemi döneminde yaşlı bireylerde stres ve kaygının beraberinde getirdiği uyku sorunlarına, sızıntı ve beslenmenin kötüleşmesine yol açabilmektedir. Yaşlı bireylerin her dönemdeki beslenmeleri, uyku ve virüslere karşı korunma açısından erken önlem alınabilmesi açısından değerlendirilmeli.  

Referanslar

1. Orimo H, Ito H, Suzuki T, Araki A, Hosoi T, Sawabe M. Reviewing the definition of “elderly”. Geriatr Gerontol Int. 2006;6(3):149-58. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1447-0594.2006.00341.x

2. T. C. Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Erişim: yasli-nufus-demografik-degisimi-2020.pdf (aile.gov.tr). Erişim tarihi: 1 Kasım 2022.

3. Akdeniz M, Kavukcu E, Teksan A. Yaşlanmaya bağlı fizyolojik değişiklikler ve kliniğe yansımaları. Turk Klin Fam Med-Spec Top. 2019;10(3):1-15.

4. Rakıcıoğlu N. Yaşlılık Döneminde Sağlıklı Beslenme. 2009.

5. WHO. COVID-19 Weekly Surveillance Report. 2020. Erişim adresi: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/337577/nCoV-weekly-sitrep8Dec20-eng.pdf?sequence=1. Erişim tarihi: 10 Haziran 2023.

6. Gosselin P, Castonguay C, Goyette M, Lambert R, Brisson M, Landreville P, et al. Anxiety among older adults during the COVID-19 pandemic. J Anxiety Disord. 2022;92:02633. DOI: https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2022.102633

7. Breaux R, Naragon-Gainey K, Katz BA, Starr LR, Stewart JG, Teachman BA, et al. Intolerance of uncertainty as a predictor of anxiety severity and trajectory during the COVID-19 pandemic. J Anxiety Disord. 2024;106:102910. DOI: https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2024.102910

8. Dinçer S, Kolcu M. Covid-19 pandemisinde toplumun beslenme alışkanlıklarının incelenmesi: İstanbul örneği. Turk J Diabetes Obes. 2021;5(2):193-201. DOI: https://doi.org/10.25048/tudod.928003

9. Hawryluck L, Gold WL, Robinson S, Pogorski S, Galea S, Styra R. SARS control and psychological effects of quarantine, Toronto, Canada. Emerg Infect Dis. 2004;10(7):1206-12. DOI: https://doi.org/10.3201/eid1007.030703

10. Kabeloğlu V, Gül G. Covid-19 salgını sırasında uyku kalitesi ve ilişkili sosyal ve psikolojik faktörlerin araştırılması. J Turk Sleep Med. 2021;2:97-104. DOI: https://doi.org/10.4274/jtsm.galenos.2021.53244

11. Zhao WY, Zhang Y, Jia SL, Ge ML, Hou LS, Xia X, et al. The association of sleep quality and sleep duration with nutritional status in older adults: findings from the WCHAT study. Maturitas. 2021;145:1-5. DOI: https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2020.10.013

12. Soysal P, Smith L, Dokuzlar O, Isik AT. Relationship between nutritional status and insomnia severity in older adults. J Am Med Dir Assoc. 2019;20(12):1593-8. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jamda.2019.03.030

13. Bilgili N, Kitiş Y, Ayaz Alkaya S. Yaşlılarda yalnızlık, uyku kalitesi ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi. Turk Geriatri Derg. 2012;15(1):81-8.

14. World Health Organization (WHO). Body mass index, 2023. Erişim adresi: https://www.euro.who.int/en/health-topics/disease-prevention/nutrition/a-healthy-lifestyle/body-mass-index-bmi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2022.

15. Buysse DJ, Reynolds CF, Monk TH, Berman SR, Kupfer DJ. The Pittsburgh sleep quality index: a new instrument for psychiatric practice and research. Psychiatry Res. 1989;28(2):193-213. DOI: https://doi.org/10.1016/0165-1781(89)90047-4

16. Ağargün MY, Kara H, Anlar Ö. Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi’nin geçerliği ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi 1996;7:107–115.

17. Beck AT, Ward CH, Mendelson M, Mock J, Erbaugh J. An inventory for measuring depression. Arch Gen Psychiatry. 1961;4:561-71. DOI: https://doi.org/10.1001/archpsyc.1961.01710120031004

18. Hisli N. Beck Depresyon Envanteri’nin üniversite öğrencileri için geçerliği, güvenirliği. Psikoloji Dergisi. 1989;6(23):3-13.

19. Ahorsu DK, Lin CY, Imani V, Saffari M, Griffiths MD, Pakpour AH. The fear of COVID-19 scale: development and initial validation. Int J Ment Health Addict. 2020;20(3):1537-45. DOI: https://doi.org/10.1007/s11469-020-00270-8

20. Ladikli N, Bahadır E, Yumuşak FN, Akkuzu H, Karaman G , Türkkan Z. Kovid-19 Korkusu Ölçeği'nin Türkçe güvenirlik ve geçerlik çalışması. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 2020;3(2):71-80.

21. Morgan JF, Reid F, Lacey JH. The SCOFF questionnaire: assessment of a new screening tool for eating disorders. BMJ. 1999;319(7223):1467-1468. DOI: https://doi.org/10.1136/bmj.319.7223.1467

22. Aydemir Ö, Köksal B, Sapmaz ŞY, Yüceyar H. Kadın üniversite öğrencilerinde REZZY Yeme Bozuklukları Ölçeği Türkçe formunun güvenilirlik ve geçerliliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2015;16(1):31-35. DOI: https://doi.org/10.5455/apd.174219

23. Vellas B, Villars H, Abellan G, Rolland Y, Guigoz Y, Morley JE, et al. Overview of the MNA - its history and challenges. J Nutr Health Aging. 2006;10:456-65.

24. Lozoya RM, Martínez-Alzamora N, Marín GC, Guirao-Goris SJ, Ferrer-Diego RM. Predictive ability of the mini nutritional assessment short form (MNA-SF) in a free-living elderly population: a cross-sectional study. PeerJ. 2017;5:e3345. DOI: https://doi.org/10.7717/peerj.3345

25. Ekici E, Çolak MY, Kozan EH. Huzurevinde yaşayan yaşlıların beslenme durumları ve günlük yaşam aktivitelerinin belirlenmesi. Online Turk J Health Sci. 2019;4(4):506-18. DOI: https://doi.org/10.26453/otjhs.497361

26. Şahin AN, Kılınç DK, Eskin SG. Huzurevinde yaşayan yaşlıların beslenme durumları ve beslenme durumlarına etki eden faktörler. Gevher Nesibe J Med Health Sci. 2023;8(1):163-71.

27. Zielinski MR, McKenna JT, McCarley RW. Functions and mechanisms of sleep. AIMS Neurosci. 2016;3(1):67-104. DOI: https://doi.org/10.3934/Neuroscience.2016.1.67

28. Steffey MA, Scharf VF, Risselada M, Buote NJ, Griffon D, Winter AL, et al. A narrative review of the pathophysiology and impacts of insufficient and disrupted sleep. Can Vet J. 2023;64(6):579-87.

29. Espiritu JRD. Aging-related sleep changes. Clin Geriatr Med. 2008;24(1):1-14. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cger.2007.08.007

30. Koyanagi A, Garin N, Olaya B, Ayuso-Mateos JL, Chatterji S, Leonardi M, et al. Chronic conditions and sleep problems among adults aged 50 years or over in nine countries: a multi-country study. PLoS One. 2014;9(12):e114742. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0114742

31. Palteki AS, Aykaç E, Yükselen N, Mammadova L, Çakırlı Y, Hayran O. Yaşlı bakımevinde konaklayan yaşlılarda uyku kalitesi ve depresyon. ESTUDAM Halk Sagligi Derg. 2021;6(2):105-13. DOI: https://doi.org/10.35232/estudamhsd.875463

32. Pekçetin S, İnal Ö. Yaşlı bireylerde uyku kalitesinin yorgunluk ve yaşam kalitesi ile ilişkisi. Acibadem Univ Saglik Bilim Derg. 2019;4:604-608. DOI: https://doi.org/10.31067/0.2019.211

33. Zitser J, Allen IE, Falgàs N, Le MM, Neylan TC, Kramer JH, et al. Pittsburgh sleep quality index (PSQI) responses are modulated by total sleep time and wake after sleep onset in healthy older adults. PLoS One. 2022;17(6):e0270095. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0270095

34. Gokseven Y, Ozturk GZ, Karadeniz E, Sari E, Tas BG, Ozdemir HM. The fear of COVID-19 infection in older people. J Geriatr Psychiatry Neurol. 2022;35(3):460-466. DOI: https://doi.org/10.1177/08919887211002651

35. Rahman MA, Hoque N, Alif SM, Salehin M, Islam SMS, Banik B, et al. Factors associated with psychological distress, fear and coping strategies during the COVID-19 pandemic in Australia. Glob Health. 2020;16(1):95. DOI: https://doi.org/10.1186/s12992-020-00624-w

36. Mistry SK, Ali AM, Akther F, Yadav UN, Harris MF. Exploring fear of COVID-19 and its correlates among older adults in Bangladesh. Glob Health. 2021;17(1):47. DOI: https://doi.org/10.1186/s12992-021-00698-0

37. Arısoy A, Çay M. Yaşlı bireylerde koronavirüs (COVID-19) korkusu; yetişkin bireylerle karşılaştırmalı bir çalışma. Tibbi Sosyal Hizmet Derg. 2021;(17):82-97. DOI: https://doi.org/10.46218/tshd.881006

38. Andrade EF, Pereira LJ, Oliveira APLD, Orlando DR, Alves DAG, Guilarducci JDS, et al. Perceived fear of COVID-19 infection according to sex, age and occupational risk using the Brazilian version of the fear of COVID-19 scale. Death Stud. 2022;46(3):533-542. DOI: https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1809786

39. Haktanir A, Seki T, Dilmac B. Adaptation and evaluation of Turkish version of the fear of COVID-19 scale. Death Stud. 2022;46(3):719-727. DOI: https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1773026

40. Yanardağ MZ, Şahin DS. Yaşlı bireylerde sürekli kaygı ve sürekli depresyon üzerine bir inceleme. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2019;30(1):37-55. DOI: https://doi.org/10.33417/tsh.516681

41. Zhou W, Chen D, Hong Z, Fan H, Liu S, Zhang L. The relationship between health-promoting lifestyles and depression in the elderly: roles of aging perceptions and social support. Qual Life Res. 2021;30(3):721-728. DOI: https://doi.org/10.1007/s11136-020-02674-4

42. Huang X, Yang H, Wang HH, Qiu Y, Lai X, Zhou Z, et al. The association between physical activity, mental status, and social and family support with five major non-communicable chronic diseases among elderly people: a cross-sectional study of a rural population in southern China. Int J Environ Res Public Health. 2015;12(10):13209-13223. DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph121013209

43. Hu W, Mao H, Guan S, Jin J, Xu D. Systematic review and meta-analysis of the association between malnutrition and risk of depression in the elderly. Alpha Psychiatry. 2024;25(2):183. DOI: https://doi.org/10.5152/alphapsychiatry.2024.231336

44. Alam MR, Karmokar S, Reza S, Kabir MR, Ghosh S, Al Mamun MA. Geriatric malnutrition and depression: Evidence from elderly home care population in Bangladesh. Prev Med Rep. 2021;23:101478. DOI: https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2021.101478

45. Hu Z, Zhu X, Kaminga AC, Zhu T, Nie Y, Xu H. Association between poor sleep quality and depression symptoms among the elderly in nursing homes in Hunan province, China: a cross-sectional study. BMJ Open. 2020;10(7):e036401. DOI: https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-036401

İndir

Yayınlanmış

2025-09-27

Nasıl Atıf Yapılır

Özyalçın, B., Yücel, İkbal İrem, Çetinöz, N. B., & Cesur, F. (2025). Pandemi Sürecinde Yaşlıların Uyku Kalitesi, Beslenme Alışkanlıkları ve Depresyon Düzeylerinin Değerlendirilmesi: Evaluation of Sleep Quality, Nutritional Habits And Depression Levels of Elderly People During The Pandemic. Sağlık Bilimlerinde Ve Obezitede İleri Çalışmalar Dergisi, 1(3), 26–49. https://doi.org/10.51271/jashso.40

Sayı

Cilt 1 Sayı 3 (2025): Eylül

Bölüm

Beslenme ve Diyetetik

Lisans

All content published in Journal of Advanced Studies in Health Science and Obesity (JASHSO) is licensed under the Creative Commons CC BY 4.0 International License.

This license enables reusers to distribute, remix, adapt, and build upon the material in any medium or format, so long as attribution is given to the creator.