Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocuk ve Hemşirelik Yaklaşımları

Children With Attention Deficit And Hyperactivity Disorder And Nursing Approaches

Yazarlar

  • Aslınur Taşkın Güzelyazıcı Ankara Medipol Üniversitesi/Sağlık Bilimleri Fakültesi
  • Evrim Kızıler Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi/Sağlık Bilimleri Fakültesi

DOI:

https://doi.org/10.51271/jashso.38

Anahtar Kelimeler:

dikkat eksikliği- hiperaktivite- çocuk- hemşirelik

Özet

Dikkat bozukluğu, dikkat eksikliğini kapsayan, gelişim açısından uygun olmayan davranışlarla birlikte seyreden ve santral sinir sistemindeki işlevsel değişimlerle değişen bir durum. Bu bozukluğa hiperaktivitenin de ayrılması halinde, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olarak listelenir. DEHB, okuldaki çocuklarda %4–12 oranında görülmekte olup, erkek çocuklarda kızlara oranla yaklaşık dört kat daha fazla rastlanmaktadır. DEHB'nin etiyolojisi net olarak bilinmemekle birlikte; doğum öncesi, doğum sırası ve doğumun ardından dönemde gelişebildiği. Bilinen risk oranları arasında; üremede alkol ve sigara kullanımı, gençlik kurşunu ve civaya maruz kalma, erken doğum, plasenta işlevinde yetersizlik, yetersiz oksijenlenme, geçirilmiş konvülsiyonlar ve kafa travmaları yer almaktadır.

DEHB'nin çocuklarda kronik bakımının amacı; Çocukların erken dönemde ortaya çıkması, tanınmasının zamanında ortaya çıkması, uygun bileşenlerin ortaya çıkması, büyüme ve gelişmenin bozulması, lezyonların değerlendirilmesi ve tedavi süreci aile, öğretmen ve sağlık ekibiyle etkili iş birliğinin sürdürülmesidir. Bu kapsamlı, güncel ve genel literatür bilgilerinin dağılımı, DEHB tarafından rapor edilen dergilere yönelik Profesyonellik yardımlarının ele alınması amaçlanmaktadır.

Referanslar

1. Ekşi A. Ben hasta değilim. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2011.

2. Öztürk O. Ruh sağlığı ve bozuklukları. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2008.

3. Özbay HC. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda yavaş bilişsel tempo, bağlanma ve mizaç ilişkisinin değerlendirilmesi [tez]. Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı; 2022.

4. Görmez V, Örengül AC. DEHB'li çocuk ve ergenlerin elektronik medya kullanımı açısından değerlendirilmesi. Anatolian J Psychiatry. 2017;18(5).

5. Sürücü Ö. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu. İstanbul: Bilgi Yayınevi; 2019.

6. World Health Organization (WHO). World mental health report: transforming mental health for all [Internet]. Geneva: WHO; 2022 [cited 2024 Oct 15]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240049338

7. World Health Organization (WHO). Adolescent mental health [Internet]. 2022 [cited 2024 Oct 15]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health

8. World Population Review. ADHD rates by country [Internet]. 2025 [cited 2025 August 19]. Available from: https://worldpopulationreview.com/country-rankings/adhd-rates-by-country.

9. Çöpür M, Çöpür S. Attention deficit hyperactivity disorder and omega-3 fatty acid supplementation: a systematic review. Yeni Sempozyum Derg. 2018;56(3):20-3. DOI: https://doi.org/10.5455/NYS.20180701014719

10. Kayaalp L. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu. Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sempozyum Dizisi. 2008;62:147-52.

11. Krain AL, Castellanos FX. Brain development and ADHD. Clin Psychol Rev. 2006;26(4):433-44. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cpr.2006.01.005

12. Dombaycı Ö. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda leptin ve ghrelin serum düzeylerinin uyku alışkanlıkları ile ilişkisinin incelenmesi [tez]. Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı; 2022.

13. Öner Ö. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve çevresel risk etmenleri. Turk Klin J Child Psychiatry-Special Topics. 2015;4(1):1-10.

14. Taşpınar AA. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanısı olan çocuklarda yavaş bilişsel tempo belirtilerinin motor beceriler açısından incelenmesi [tez]. Antalya: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Antalya Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Kliniği; 2023.

15. Öncü B, Şenol S. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun etiyolojisi: bütüncül yaklaşım. Klinik Psikiyatri Derg. 2002;5(2):111-9.

16. Sciberras E, Mulraney M, Silva D, Coghill D. Risk factors and the etiology of ADHD: review of existing evidence. Curr Psychiatry Rep. 2017;19(8):49. DOI: https://doi.org/10.1007/s11920-017-0753-2

17. Toruner E, Buyukgonenc L. Cocuk sagligi temel hemsirelik yaklasimlari. 3rd ed. Ankara: Gungorler Matbaacilik San. Tic. Ltd. Sti.; 2023.

18. Barkley RA. Attention-deficit hyperactivity disorder: a handbook for diagnosis and treatment. 4th ed. New York: Guilford Press; 2014.

19. American Psychiatric Association (APA). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. 5th ed. Washington: APA; 2013. doi:10.1176/appi.books.9780890425596 DOI: https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596

20. DuPaul GJ, Stoner G, O’Reilly MJ. ADHD in the schools: assessment and intervention strategies. 3rd ed. New York: Guilford Press; 2015.

21. Ozyurek M. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların eğitimsel değerlendirilmesi. Turk Psikolojik Danisma Rehberlik Derg. 2018;8(50):42-55.

22. Nigg JT, Nikolas M, Burt SA. Measured gene-by-environment interaction in relation to attention-deficit/hyperactivity disorder. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2010;49(9):863-73. doi:10.1016/j.jaac.2010.06.008. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jaac.2010.01.025

23. Yildirim S, Bayat M. DEHB tanısı almış çocukların hemşirelik izlemi: literatür incelemesi. Cocuk Sagligi Hastaliklari Hemsireligi Derg. 2021;27(1):58-64.

24. Brown RT, Amler RW, Freeman WS, Perrin JM, Stein MT, Feldman HM, et al. Treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder: overview of the evidence. Pediatrics. 2005;115(6):e749-57. DOI: https://doi.org/10.1542/peds.2004-2560

25. Kutsal D, Yildiz N. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocukların ailelerinin eğitimi. Psikiyatride Guncel Yaklasimlar. 2016;8(4):349-59. doi:10.18863/pgy.80893.

26. Karabekiroglu K, Rodopman Arman A. DEHB’nin tanı ve tedavisinde aile eğitimi. Cocuk Genclik Ruh Sagligi Derg. 2011;18(1):45-51.

27. DuPaul GJ, Weyandt LL, Janusis GM. ADHD in the classroom: effective intervention strategies. Theory Pract. 2011;50(1):35-42. DOI: https://doi.org/10.1080/00405841.2011.534935

28. Canbulat S, Ayhan F. DEHB tanısı almış çocuklarda hemşirelik yaklaşımları. Cocuk Derg. 2019;19(3):165-72.

29. Connor DF. Stimulants. In: Connor DF, editor. Aggression and antisocial behavior in children and adolescents. New York: Guilford Press; 2006. p. 215-46.

30. Karakas S, Kumandas H. Ozel gereksinimli cocuklara yonelik hemsirelikte savunuculuk rolu. Hemsirelikte Egitim Arastirma Derg. 2018;15(3):215-20.

31. Cunkus N, Tasdemir Yigitoglu G. Peplau’nun kişiler arası ilişkiler kuramına göre dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan hastaya hemşirelik bakımı. Turkiye Klin J Nurs Sci. 2018;10(4):370-80. DOI: https://doi.org/10.5336/nurses.2018-61786

32. Kurt A. Cocuk sagligi hemsireliginde terapotik iletisim. Hemsirelikte Egitim Arastirma Derg. 2017;14(1):23-30.

33. Ozdemir F, Yilmaz D. Cocuklarla etkili iletisim teknikleri. Cocuk Sagligi Hastaliklari Hemsireligi Derg. 2020;26(2):112-8.

34. Tas F, Korkmaz M. Pediatrik hastalarda iletisim becerilerinin gelistirilmesi. Saglik Bilimleri Derg. 2019;28(4):215-22.

35. Arslan SB, Buldukoglu K. Cocukla terapotik gorusmenin hemsirelik surecine gore incelenmesi. Hacettepe Univ Saglik Bilimleri Fak Derg. 2015;1:657-62.

36. Cam MO, Topcu ME. Cocukluk donemi dikkat eksikligi hiperaktivite bozuklugu ve ruh sagligi ve hastaliklari hemsireligi. Ege Hemsirelik Fak Derg. 2019;35(3):147-54.

37. Geltman PL, Fried LE, Arsenault LN, Knowles AM, Link DA, Goldstein JN, et al. A planned care approach and patient registry to improve adherence to clinical guidelines for the diagnosis and management of attention-deficit/hyperactivity disorder. Acad Pediatr. 2015;15:289-96. doi:10.1016/j.acap.2014.12.002. DOI: https://doi.org/10.1016/j.acap.2014.12.002

38. Paidipati CP, Deatrick JA, Eiraldi RB, Ulrich CM, Brawner BM. Family management in childhood attention deficit hyperactivity disorder: a qualitative inquiry. J Pediatr Nurs. 2020;52:82-90. doi:10.1016/j.pedn.2019.09.027. DOI: https://doi.org/10.1016/j.pedn.2019.09.027

39. Ozturk M, Basgul SS. Cocuklarda dürtüsellik: dikkat eksikligi ve hiperaktivite bozuklugu tani ve tedavisi. İstanbul: Ucurtma Yayınlari; 2020.

İndir

Yayınlanmış

2025-09-27

Nasıl Atıf Yapılır

Taşkın Güzelyazıcı, A., & Kızıler, E. (2025). Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocuk ve Hemşirelik Yaklaşımları: Children With Attention Deficit And Hyperactivity Disorder And Nursing Approaches. Sağlık Bilimlerinde Ve Obezitede İleri Çalışmalar Dergisi, 1(3), 50–69. https://doi.org/10.51271/jashso.38

Sayı

Cilt 1 Sayı 3 (2025): Eylül

Bölüm

Beslenme ve Diyetetik

Lisans

All content published in Journal of Advanced Studies in Health Science and Obesity (JASHSO) is licensed under the Creative Commons CC BY 4.0 International License.

This license enables reusers to distribute, remix, adapt, and build upon the material in any medium or format, so long as attribution is given to the creator.